Tajvid nima va nega kerak? Qur'onni to'g'ri o'qish ilmi haqida

Qur'on o'qishni o'rganayotgan har bir inson ertami-kechmi "tajvid" so'zini eshitadi. Ba'zilar uni faqat qorilar uchun kerakli murakkab fan deb o'ylaydi. Aslida tajvid Qur'on o'qiydigan har bir musulmonga tegishli. Uning asosiy qoidalari esa hech qanday murakkab emas.

Tajvid so'zining ma'nosi

"Tajvid" arabcha so'z bo'lib, lug'atda "yaxshilash", "go'zal qilish" degan ma'noni bildiradi. Istilohda esa Qur'on harflarini o'z maxrajidan, har bir harfga tegishli sifatlar bilan, cho'zish, qisqa o'qish, qalin va ingichka aytish kabi qoidalarga rioya qilib o'qish ilmidir.

Qisqa qilib aytganda, tajvid Qur'onni Rasululloh sollallohu alayhi vasallam o'qigan tarzda o'qishdir. Bu o'qish usuli sahobalardan tobeinlarga, ulardan esa keyingi avlodlarga ustozdan shogirdga uzluksiz zanjir bilan yetib kelgan.

Nega tajvid kerak?

Alloh taolo Muzzammil surasida shunday buyuradi: "Qur'onni tartil bilan o'qing" (Muzzammil, 4-oyat). Tartil Qur'onni shoshilmasdan, harflarni to'liq va to'g'ri talaffuz qilib o'qishdir.

Tajvidga rioya qilishning bir necha sababi bor:

1. Ma'no buzilmasligi uchun. Arab tilida bir harfni boshqasiga almashtirish yoki qisqa harakatni cho'zish so'zning ma'nosini butunlay o'zgartirib yuborishi mumkin.
2. Qur'onning nozil bo'lgan shaklini saqlash uchun. Qur'on faqat yozuv orqali emas, eshitish orqali ham saqlangan. Tajvid shu eshitilgan shaklning qoidalaridir.
3. Odob uchun. Alloh kalomini eng go'zal tarzda o'qish uni ulug'lashning bir ko'rinishi.

Mashhur qiroat olimi Imom Ibn al-Jazariy o'z manzumasida tajvid bilan o'qishni lozim va zarur ish deb ta'kidlagan.

Tajviddagi xatolar: ochiq va yashirin

Olimlar Qur'on o'qishdagi xatolarni ikki turga ajratadi:

• Ochiq xato (lahn jaliy): harfni boshqa harfga almashtirish, harakatni o'zgartirish yoki harf tushirib qoldirish. Masalan, ح o'rniga ه aytish yoki fatha o'rniga zamma o'qish. Bunday xatolar ma'noni buzishi mumkin va ulardan albatta saqlanish kerak.
• Yashirin xato (lahn xafiy): g'unnani to'liq qilmaslik, maddni kerakli miqdorda cho'zmaslik kabi nozik xatolar. Ular ma'noni buzmasa ham, o'qishning go'zalligi va to'g'riligiga putur yetkazadi.

Har bir musulmon kamida ochiq xatolardan xoli o'qishni o'rganishi kerak. Yashirin xatolarni tuzatish esa vaqt va ustoz nazorati bilan keladi.

Tajvid qanday mavzulardan iborat?

Boshlang'ich tajvid kursi odatda quyidagi mavzularni o'z ichiga oladi:

• Maxrajlar: har bir harfning og'izdan chiqish joyi
• Harflar sifatlari: qalinlik, ingichkalik, qalqala, hams va boshqalar
• Nun sokin va tanvin hukmlari: izhor, idg'om, iqlob, ixfo
• Mim sokin hukmlari: ixfo shafaviy, idg'om shafaviy, izhor shafaviy
• G'unna: burundan chiqadigan tovush
• Madd: cho'ziq o'qish turlari va miqdorlari
• Ro harfining qalin va ingichka o'qilishi
• Vaqf: oyatda qayerda to'xtash va qayerdan davom ettirish

Tajvidni qanday o'rganish kerak?

Tajvid nazariya va amaliyotdan iborat. Qoidalarni kitobdan o'rganish mumkin, lekin to'g'ri talaffuzni faqat eshitish va ustozga o'qib berish orqali o'zlashtirish mumkin.

Samarali yo'l:

1. Harflar va harakatlarni yaxshi o'zlashtiring.
2. Bitta ishonchli matn asosida tajvid qoidalarini bosqichma-bosqich o'rganing. Boshlovchilar uchun eng mashhur matnlardan biri Sulaymon al-Jamzuriyning "Tuhfatul atfol" manzumasi.
3. Har bir qoidani 30-poradagi qisqa suralarda amaliy mashq qiling.
4. Malakali qorilarning tilovatini muntazam tinglang.
5. Ustozga o'qib bering va xatolaringizni tuzattiring.

Barcha blog postlar