Tajvid

Maxraj nima? Arab harflarining chiqish joylari

Guliston Academy ·

Qur'onni to'g'ri o'qishning asosi har bir harfni o'z o'rnidan talaffuz qilishdir. Harfning og'iz va tomoqdagi chiqish joyi tajvid ilmida "maxraj" deb ataladi. Maxrajni bilmasdan o'qilgan harf boshqa harfga aylanib qolishi, natijada so'zning ma'nosi o'zgarishi mumkin.

Maxraj nima uchun muhim?

Arab tilida ko'p harflar bir-biriga juda yaqin eshitiladi. Masalan:

  • قَلْب (qalb) – yurak, كَلْب (kalb) – it
  • حَمْد (hamd) – maqtov, هَمْد – butunlay boshqa ma'no
  • عَلِيم (alim) – biluvchi, أَلِيم (alim) – alamli

Ko'rinib turibdiki, bitta harfni noto'g'ri joydan aytish ma'noni butunlay o'zgartirib yuboradi. Shuning uchun maxrajlarni o'rganish tajvidning birinchi va eng muhim bosqichidir.

Maxrajlar soni

Imom Ibn al-Jazariy ta'limotiga ko'ra, harflarning 17 ta maxraji bor. Ular 5 ta umumiy joyga bo'linadi:

  1. Jav (og'iz va tomoq bo'shlig'i) – 1 maxraj
  2. Halq (tomoq) – 3 maxraj
  3. Lison (til) – 10 maxraj
  4. Shafatan (lablar) – 2 maxraj
  5. Xayshum (burun bo'shlig'i) – 1 maxraj

1. Jav – bo'shliq

Bu yerdan madd (cho'ziq) harflari chiqadi. Ular aniq bir nuqtaga tayanmaydi, tovush og'iz va tomoq bo'shlig'ida havo tugaguncha davom etadi:

  • Fathadan keyingi alif: قَالَ
  • Zammadan keyingi sokin vov: يَقُولُ
  • Kasradan keyingi sokin yo: قِيلَ

2. Halq – tomoq

Tomoqning uch qismidan oltita harf chiqadi:

  • Tomoqning eng chuqur qismidan: ء va ه
  • Tomoqning o'rtasidan: ع va ح
  • Tomoqning og'izga yaqin qismidan: غ va خ

O'zbeklar uchun eng qiyini ع va ح harflari. Ular tomoq o'rtasidan chiqadi va o'zbek tilida o'xshashi yo'q. ح ni ه kabi yoki "x" kabi aytish keng tarqalgan xato.

3. Lison – til

Eng ko'p harf tildan chiqadi. Asosiylari:

  • Tilning eng orqa qismi va yuqori tanglay: ق
  • Undan biroz oldinroq: ك
  • Tilning o'rtasi va tanglay o'rtasi: ج ش ي
  • Tilning yon tomoni va yuqori oziq tishlar: ض
  • Tilning uchi va yon chekkalari: ل, ن, ر (har biri o'z alohida maxrajiga ega)
  • Til uchi va yuqori old tishlarning ildizi: ط د ت
  • Til uchi va old tishlar yaqini (hushtaksimon harflar): ص س ز
  • Til uchi va yuqori old tishlarning uchi: ظ ذ ث

Oxirgi guruhga alohida e'tibor bering: ث, ذ va ظ aytilganda til uchi tishlar orasidan biroz chiqadi. Ularni "s" va "z" kabi aytish o'zbek va turkiy tilli o'quvchilarning eng ko'p uchraydigan xatosi.

4. Shafatan – lablar

  • Pastki labning ichki qismi va yuqori old tishlarning uchi: ف
  • Ikki lab: و, ب, م. ب va م da lablar yopiladi, و da esa lablar yumaloqlanadi, lekin to'liq yopilmaydi.

5. Xayshum – burun bo'shlig'i

Bu yerdan g'unna, ya'ni burundan chiqadigan tovush chiqadi. G'unna ن va م harflarining sifati bo'lib, ayniqsa tashdidli نّ va مّ da va idg'om, ixfo kabi hukmlarda yaqqol eshitiladi.

Maxrajni qanday aniqlash mumkin?

Olimlar oddiy usulni tavsiya qiladi: harfni sukun bilan aytib, oldiga hamzali fatha qo'shing. Masalan: أَبْ, أَتْ, أَحْ. Tovush qayerda to'xtasa va qayerda siqilsa, o'sha joy harfning maxraji.

Maxrajlarni o'rganish bo'yicha maslahatlar

  1. Har kuni bir-ikki guruhni olib, ko'zgu oldida mashq qiling.
  2. Yaqin harflarni juftlab mashq qiling: ح–ه, ع–ء, س–ص, ت–ط, ذ–ز, ث–س.
  3. Malakali qorining tilovatini tinglab, harfni qanday aytayotganiga e'tibor bering.
  4. Eng muhimi: ustozga aytib bering. Maxraj xatosini inson o'zi deyarli sezmaydi.

Ko'p beriladigan savollar

Maxrajlarni o'rganish qancha vaqt oladi?

Nazariyasini bir-ikki haftada bilib olish mumkin. Ammo har bir harfni avtomatik to'g'ri aytish uchun bir necha oy muntazam amaliyot kerak bo'ladi.

Kattalar maxrajlarni to'g'ri o'rgana oladimi?

Ha. Faqat ona tilida yo'q tovushlarni o'rganishga ko'proq e'tibor va takror kerak. Ko'p kattalar muntazam mashq bilan juda yaxshi talaffuzga erishadi.

Talaffuzingizni ustoz bilan to'g'rilang

Guliston Academy'da maxraj va tajvid qoidalarini video darslar orqali o'rganib, ustozga o'qib berish orqali talaffuzingizni tuzatishingiz mumkin.

Ro'yxatdan o'tish: gulistonacademy.com

Barcha blog postlar