Тажвид нима ва нега керак? Қуръонни тўғри ўқиш илми ҳақида
Қуръон ўқишни ўрганаётган ҳар бир инсон эртами-кечми "тажвид" сўзини эшитади. Баъзилар уни фақат қорилар учун керакли мураккаб фан деб ўйлайди. Аслида тажвид Қуръон ўқийдиган ҳар бир мусулмонга тегишли. Унинг асосий қоидалари эса ҳеч қандай мураккаб эмас.
Тажвид сўзининг маъноси
"Тажвид" арабча сўз бўлиб, луғатда "яхшилаш", "гўзал қилиш" деган маънони билдиради. Истилоҳда эса Қуръон ҳарфларини ўз махражидан, ҳар бир ҳарфга тегишли сифатлар билан, чўзиш, қисқа ўқиш, қалин ва ингичка айтиш каби қоидаларга риоя қилиб ўқиш илмидир.
Қисқа қилиб айтганда, тажвид Қуръонни Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ўқиган тарзда ўқишдир. Бу ўқиш усули саҳобалардан тобеинларга, улардан эса кейинги авлодларга устоздан шогирдга узлуксиз занжир билан етиб келган.
Нега тажвид керак?
Аллоҳ таоло Муззаммил сурасида шундай буюради: "Қуръонни тартил билан ўқинг" (Муззаммил, 4-оят). Тартил Қуръонни шошилмасдан, ҳарфларни тўлиқ ва тўғри талаффуз қилиб ўқишдир.
Тажвидга риоя қилишнинг бир неча сабаби бор:
- Маъно бузилмаслиги учун. Араб тилида бир ҳарфни бошқасига алмаштириш ёки қисқа ҳаракатни чўзиш сўзнинг маъносини бутунлай ўзгартириб юбориши мумкин.
- Қуръоннинг нозил бўлган шаклини сақлаш учун. Қуръон фақат ёзув орқали эмас, эшитиш орқали ҳам сақланган. Тажвид шу эшитилган шаклнинг қоидаларидир.
- Одоб учун. Аллоҳ каломини энг гўзал тарзда ўқиш уни улуғлашнинг бир кўриниши.
Машҳур қироат олими Имом Ибн ал-Жазарий ўз манзумасида тажвид билан ўқишни лозим ва зарур иш деб таъкидлаган.
Тажвиддаги хатолар: очиқ ва яширин
Олимлар Қуръон ўқишдаги хатоларни икки турга ажратади:
- Очиқ хато (лаҳн жалий): ҳарфни бошқа ҳарфга алмаштириш, ҳаракатни ўзгартириш ёки ҳарф тушириб қолдириш. Масалан, ح ўрнига ه айтиш ёки фатҳа ўрнига замма ўқиш. Бундай хатолар маънони бузиши мумкин ва улардан албатта сақланиш керак.
- Яширин хато (лаҳн хафий): ғуннани тўлиқ қилмаслик, маддни керакли миқдорда чўзмаслик каби нозик хатолар. Улар маънони бузмаса ҳам, ўқишнинг гўзаллиги ва тўғрилигига путур етказади.
Ҳар бир мусулмон камида очиқ хатолардан холи ўқишни ўрганиши керак. Яширин хатоларни тузатиш эса вақт ва устоз назорати билан келади.
Тажвид қандай мавзулардан иборат?
Бошланғич тажвид курси одатда қуйидаги мавзуларни ўз ичига олади:
- Махражлар: ҳар бир ҳарфнинг оғиздан чиқиш жойи
- Ҳарфлар сифатлари: қалинлик, ингичкалик, қалқала, ҳамс ва бошқалар
- Нун сокин ва танвин ҳукмлари: изҳор, идғом, иқлоб, ихфо
- Мим сокин ҳукмлари: ихфо шафавий, идғом шафавий, изҳор шафавий
- Ғунна: бурундан чиқадиган товуш
- Мадд: чўзиқ ўқиш турлари ва миқдорлари
- Ро ҳарфининг қалин ва ингичка ўқилиши
- Вақф: оятда қаерда тўхташ ва қаердан давом эттириш
Тажвидни қандай ўрганиш керак?
Тажвид назария ва амалиётдан иборат. Қоидаларни китобдан ўрганиш мумкин, лекин тўғри талаффузни фақат эшитиш ва устозга ўқиб бериш орқали ўзлаштириш мумкин.
Самарали йўл:
- Ҳарфлар ва ҳаракатларни яхши ўзлаштиринг.
- Битта ишончли матн асосида тажвид қоидаларини босқичма-босқич ўрганинг. Бошловчилар учун энг машҳур матнлардан бири Сулаймон ал-Жамзурийнинг "Туҳфатул атфол" манзумаси.
- Ҳар бир қоидани 30-порадаги қисқа сураларда амалий машқ қилинг.
- Малакали қориларнинг тиловатини мунтазам тингланг.
- Устозга ўқиб беринг ва хатоларингизни тузаттиринг.
Кўп бериладиган саволлар
Тажвидни билмасдан Қуръон ўқисам гуноҳ бўладими?
Қуръон ўқиш савобли амал, уни ўрганаётган, қийналиб ўқиётган инсон ҳам ажр олади. Лекин маънони бузадиган очиқ хатолардан сақланиш учун тажвиднинг асосий қоидаларини ўрганишга ҳаракат қилиш керак. Муҳими, ўрганишни бошлаш ва тўхтамаслик.
Тажвидни ўрганиш учун қанча вақт керак?
Асосий қоидаларни мунтазам шуғулланган ҳолда 3–6 ойда ўрганиб олиш мумкин. Уларни ўқишда автоматик қўллай бошлаш учун эса кўпроқ амалиёт керак.
Тажвидни мустақил ўрганса бўладими?
Қоидаларни тушуниш учун китоб ва видео дарслар ёрдам беради. Аммо талаффузни тўғри қўйиш учун устоз эшитиб, тузатиб туриши зарур.
Тажвидни устоз билан ўрганинг
Guliston Academy'да "Туҳфатул атфол" асосидаги тажвид курсини онлайн, видео дарслар, тестлар ва устоз назорати билан ўрганишингиз мумкин.
Рўйхатдан ўтиш: gulistonacademy.com