Madd turlari: Qur'ondagi cho'ziq o'qish qoidalari

Qur'onni tinglaganingizda, ba'zi so'zlar qisqa, ba'zilari esa uzoq cho'zib o'qilishini sezasiz. Bu tasodif emas: har bir cho'zishning aniq qoidasi va miqdori bor. Tajvidda bu mavzu "madd" deb ataladi.

Madd nima?

"Madd" lug'atda "cho'zish", "uzaytirish" degani. Tajvidda esa madd harflaridan birida tovushni ma'lum miqdorda cho'zib o'qishdir.

Maddning o'lchov birligi "harakat". Bir harakat taxminan barmoqni bir marta bukib-yozish vaqtiga teng. Maddlar 2, 4, 5 yoki 6 harakat miqdorida cho'ziladi.

Madd harflari

Madd harflari uchta:

• Alif (ا) – oldidagi harf fathali bo'lsa: قَالَ
• Vov (و) – sokin bo'lib, oldidagi harf zammali bo'lsa: يَقُولُ
• Yo (ي) – sokin bo'lib, oldidagi harf kasrali bo'lsa: قِيلَ

Bu uch harf "نُوحِيهَا" so'zida jamlangan.

Maddning ikki asosiy turi

1. Madd asliy (tabiiy) – o'zidan keyin hamza yoki sukun kelmagan oddiy madd.
2. Madd far'iy – madd harfidan keyin hamza yoki sukun kelgani sababli ko'proq cho'ziladigan madd.

1. Madd tabiiy – 2 harakat

Madd harfidan keyin hamza ham, sukun ham kelmasa, u tabiiy madd bo'lib, 2 harakat cho'ziladi. Bu Qur'ondagi eng ko'p uchraydigan madd.

• قَالَ
• يَقُولُ
• نُوحِيهَا

Muhim: tabiiy maddni 2 harakatdan kam yoki ko'p qilish xato hisoblanadi.

2. Madd muttasil – 4 yoki 5 harakat

Madd harfidan keyin hamza bitta so'z ichida kelsa, bu madd muttasil ("ulangan madd"). Uni cho'zish majburiy bo'lgani uchun "madd vojib muttasil" ham deyiladi.

• جَاءَ
• السَّمَاءِ
• سُوءَ
• جِيءَ

Hafs rivoyatida 4 yoki 5 harakat cho'ziladi.

3. Madd munfasil – 2, 4 yoki 5 harakat

Madd harfi bir so'zning oxirida, hamza esa keyingi so'zning boshida kelsa, bu madd munfasil ("ajralgan madd"). Uni "madd joiz munfasil" ham deyishadi.

• بِمَا أُنْزِلَ
• إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ
• قُوا أَنْفُسَكُمْ
• فِي أَنْفُسِكُمْ

Hafs rivoyatida bu madd turli yo'llarda turlicha cho'ziladi. Eng keng tarqalgani 4 yoki 5 harakat. Muhimi, bitta tilovat davomida bir xil miqdorni saqlash.

4. Madd lozim – 6 harakat

Madd harfidan keyin asliy (doimiy) sukun yoki tashdid kelsa, bu madd lozim. U hamisha 6 harakat cho'ziladi.

• الضَّالِّينَ
• الْحَاقَّةُ
• دَابَّةٍ

Suralar boshidagi ba'zi alohida harflar ham madd lozim bilan o'qiladi. Masalan, الم da "lām" va "mīm" 6 harakat cho'ziladi.

5. Madd ariz lis-sukun – 2, 4 yoki 6 harakat

Madd harfidan keyingi harf vaqf (to'xtash) sababli sokin bo'lib qolsa, bu madd ariz lis-sukun. "Ariz" vaqtinchalik degani, ya'ni sukun faqat to'xtaganda paydo bo'ladi.

• الْعَالَمِينَ (oxirida to'xtalganda)
• نَسْتَعِينُ (oxirida to'xtalganda)
• الرَّحِيمِ (oxirida to'xtalganda)

Bu madd 2, 4 yoki 6 harakat cho'zilishi mumkin. Agar to'xtamasdan davom ettirsangiz, u tabiiy maddga aylanadi.

6. Madd lin – 2, 4 yoki 6 harakat

Fathadan keyin sokin و yoki ي kelib, undan keyingi harfda to'xtalsa, madd lin hosil bo'ladi. Bu yengil, yumshoq cho'zish.

• خَوْفٍ (oxirida to'xtalganda)
• الْبَيْتِ (oxirida to'xtalganda)
• قُرَيْشٍ (oxirida to'xtalganda)

Quraysh surasini o'qiganda bu maddni ko'p uchratasiz.

7. Madd badal – 2 harakat

Hamzadan keyin madd harfi kelsa, bu madd badal. Hafs rivoyatida u 2 harakat cho'ziladi.

• آمَنُوا
• إِيمَانًا
• أُوتُوا

Qisqacha jadval

• Tabiiy: 2 harakat – قَالَ
• Muttasil: 4–5 harakat – جَاءَ
• Munfasil: 2, 4 yoki 5 harakat – بِمَا أُنْزِلَ
• Lozim: 6 harakat – الضَّالِّينَ
• Ariz lis-sukun: 2, 4 yoki 6 – الْعَالَمِينَ (vaqfda)
• Lin: 2, 4 yoki 6 – خَوْفٍ (vaqfda)
• Badal: 2 harakat – آمَنُوا

Qanday mashq qilish kerak?

1. Avval tabiiy maddni mukammal o'rganing. U boshqa maddlarning o'lchovi.
2. Fotiha surasida madd lozim (الضَّالِّينَ) va madd ariz (oyat oxirlari) ni mashq qiling.
3. Bitta qorining tilovatini tanlab, uning maddlarni qancha cho'zishini tinglang va unga ergashing.
4. O'qiyotganda barmoq bilan harakatlarni sanab ko'ring.

Barcha blog postlar