Мим сокин ҳукмлари: ихфо шафавий, идғом шафавий, изҳор шафавий
Нун сокин ва танвин ҳукмларини ўрганган киши учун кейинги қадам мим сокин ҳукмлари. Бу мавзу анча содда: атиги учта ҳукм бор ва улар фақат мимдан кейин қайси ҳарф келишига боғлиқ.
Мим сокин нима?
Мим сокин – устида сукун бўлган, ҳаракатсиз мим: مْ. Масалан: لَهُمْ, عَلَيْهِمْ, أَمْ, كُنْتُمْ.
Мим лаблардан чиқадиган ҳарф. Шунинг учун унинг ҳукмлари "шафавий" деб аталади: арабча "шафаҳ" лаб дегани.
1. Ихфо шафавий – лаб билан яшириш
Агар мим сокиндан кейин ب ҳарфи келса, мим яшириб, ғунна билан ўқилади.
Ҳукм ҳарфи: ب
Мисоллар:
- تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ
- وَهُمْ بِالْآخِرَةِ
- يَعْتَصِمْ بِاللَّهِ
Қандай ўқилади: лаблар енгил ёпилади, мим тўлиқ аниқ айтилмайди, икки ҳаракат миқдорида бурундан ғунна чиқади ва кейин ب га ўтилади. Лабларнинг ҳолати бўйича қорилар ўртасида нозик фарқлар бор, шунинг учун бу ҳукмни устоздан эшитиб ўрганиш энг тўғри йўл.
2. Идғом шафавий – қўшиб ўқиш
Агар мим сокиндан кейин яна م келса, биринчи мим иккинчисига қўшилиб, битта ташдидли мим каби, ғунна билан ўқилади.
Ҳукм ҳарфи: م
Мисоллар:
- لَهُمْ مَا يَشَاءُونَ
- كَمْ مِنْ فِئَةٍ
- أَمْ مَنْ
Бу ҳукмни "идғом мислийн сағийр" (икки бир хил ҳарфнинг қўшилиши) деб ҳам атайдилар. Ғунна икки ҳаракат миқдорида қилинади.
3. Изҳор шафавий – аниқ ўқиш
Агар мим сокиндан кейин ب ва م дан бошқа ҳар қандай ҳарф келса, мим ғуннасиз, аниқ ва равшан ўқилади.
Ҳукм ҳарфлари: қолган 26 та ҳарф.
Мисоллар:
- أَنْعَمْتَ
- عَلَيْهِمْ غَيْرِ
- هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ
- عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ
- أَلَمْ تَرَ
Диққат: و ва ف олдидан
Изҳор шафавийда иккита ҳарфга алоҳида эътибор бериш керак: و ва ف.
- و ҳам лаблардан чиқади, худди мим каби.
- ف нинг махражи ҳам лабга яқин.
Шунинг учун кўп ўқувчилар бехосдан бу икки ҳарф олдидан мимни яшириб юборади. Тажвид олимлари айнан шу икки ҳарф олдида мимни айниқса аниқ айтишни таъкидлаганлар. Масалан, هُمْ فِيهَا ва عَلَيْهِمْ وَلَا ни ўқиганда мимни тўлиқ айтиб, лабларни ёпиб, кейин кейинги ҳарфга ўтинг.
Мим ва нун ташдидли бўлганда
Мавзуга яқин яна бир қоида: ташдидли мим (مّ) ва ташдидли нун (نّ) ҳар доим ғунна билан, икки ҳаракат миқдорида ўқилади.
- ثُمَّ
- إِنَّ
- مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ
Бу ғуннани тўлиқ қилмаслик бошловчиларнинг кенг тарқалган яширин хатоси.
Қисқача жадвал
- Ихфо шафавий: ب – яширилади, ғунна билан
- Идғом шафавий: م – қўшилади, ғунна билан
- Изҳор шафавий: қолган 26 ҳарф – аниқ, ғуннасиз (و ва ف олдида айниқса эҳтиёт бўлинг)
Қандай машқ қилиш керак?
- Фотиҳа сурасини очинг ва ундаги барча мим сокинларни топинг. У ерда бир нечта изҳор шафавий бор.
- Фил сурасида (تَرْمِيهِمْ بِحِجَارَةٍ) ихфо шафавийни машқ қилинг.
- Ҳар куни 30-порадан битта сурани олиб, мим сокинларнинг ҳукмини овоз чиқариб айтинг.
- Малакали қорининг тиловатини тинглаб, ғуннанинг узунлигига эътибор беринг.
Кўп бериладиган саволлар
Мим сокин ҳукмлари нун сокин ҳукмларидан нимаси билан фарқ қилади?
Нун сокиннинг 4 та ҳукми бор ва 28 ҳарфга боғлиқ. Мим сокиннинг эса атиги 3 та ҳукми бор ва улардан иккитаси биттадан ҳарфга тегишли. Шунинг учун мим сокин ҳукмларини ёдлаш анча осон.
Ғунна қанча чўзилади?
Ихфо шафавий, идғом шафавий ва ташдидли мим-нунда ғунна икки ҳаракат миқдорида қилинади. Бу миқдорни устоздан эшитиб ўрганиш керак.
Тажвидни устоз билан ўрганинг
Guliston Academy'да "Туҳфатул атфол" асосида мим сокин ва бошқа тажвид ҳукмларини видео дарслар, тестлар ва устоз назорати билан онлайн ўрганишингиз мумкин.
Рўйхатдан ўтиш: gulistonacademy.com